यम्बु (नेपाल) लुङ्ब ग्युर्व गँल्ने संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र नेपाल गँल्सिन्दु तेरील थोक्यु वोतु तम्ङ्ये यीन् ।  नेकपा माओवादीकी लो १० सीतङ् ह्लक्प जनयुद्ध तङ् बिक्रम लो २०६२-६३ की मीमङ्की ङोकोल (जनआन्दोलन) क्यने यम्बुल लो २४० गोमनेज्युन् वोतु शाहवंशीय राजतन्त्र मेतजोने लुङ्ब ग्युर्व तङ्गु यीन् । मीरीक नाछोक् वोतु यम्बुल शेर्पा स्वायक्त प्रदेश चीला गोकी सीसीङः-

१ शेर्वा यम्बुल ङुनेज्युन् देतीन् वोउ मीरीक् (आदीवासी जाति) यीन्दु तप्कीः-
यम्बुल मीरीक (जाति), तम्ङ्ये (भाषा), तङ सखुल (क्षेत्र) चोवी कोर्तीवल छ्य ज्यङ्ने स्वायक्त प्रदेश तङ् स्वायक्त ग्यल्खप् जोप् गँल वेय् । शेर्वा तन्दी नेपालकी च्यङ्छ्योक्ल तङ् पे (तिब्बत) की श्यरछ्योक्की भोट प्रदेशला तेरीसीतङ् गोमनेज्युन् देतीन् वोउ मीरीक् यीन् (ओपीट्ज, १९७३) । ज्युक्ल यम्बु तङ् पेकी पर्ल सन्छम् (सिमाना) गोतु पल शेर्वी देसा तन्दी यम्बी कङरीक्छ्योक्की दासातीवल खेलु यीन् । तुकरङ् क्याने शेर्वा रङ्गी छ्यो, रीक्शुङ्, तम्ङ्ये कुतु वोतु मीरीक यीन् ।  ती यीन्दु तप्की मीरीक, छ्यो, रीक्श्युङ, तङ् तम्ङ्ये छ्यज्यङ्ने शेर्वाल यीन्जीमीन्जी शेर्पा स्वायक्त थोप् गोकीवी ।

२ नेपाल एकीकरण क्यीतु सीतङ् गोमल शेर्वी ग्यखप् कुतुरङ् वोतु तप्कीः
तन्दसीतङ् चो-चो लो ६०० गोमलारङ् सन् १५५३ ल रङ् शेर्वातीवी श्यरखुम्बुल रङ्गी ग्यल्खप् चुने जिन्क्योङ् कीयीन् वोउ यीन् ।  श्यरखुम्बी गोम्श्योक्की गेलु पोन्लब साङ्ग्वा दोर्जे यीन् ।  सन् १७७२ ला तीरङ् गोर्खाकी गेलु पृथ्वीनारायण शाहकी नेपाल एकीकरण कीतु रीम्बल शेर्वी ग्यल्खप् तन्दी यम्बी ग्यल्खप्ल दुम्बु यीन् (जेम्स एफ फीश्यर, १९९०) । दुक्यने ग्यल्खप् दुम्बु रीम्बल त्यकी शेर्वा तङ् क्यन् टोङ्गु तङ् थुन्लम् सङ् मक्यउ तप्की संयुक्त राष्ट्र संघकी बडापत्र, विश्वव्यापी मानवअधिकार घोषणा पत्र, तङ् विश्व श्रमसंगठनकी अभीसन्धी १६९ नङ्सीन् दी शेर्वी लुङ्ब शेर्वालरङ् थोप्गोकीवी । दुक्यने एकीकरण क्यउ ज्युक्ल सङ् तन्दी सोलुखुम्बु जोङ्खल शेर्वीरङ् ठालदुने त्यकी  श्युङ् लुक् जीन्क्योङ् क्यीन् मीछ‍ये क्योङीन् वोउ पङ्बुतीव (प्रमाणहरु) वोतु लोग्यु तरुङ्सङ वेय् । ती यीन्दल्हेसीङ् शेर्वी गोमी देसा तङ् लोग्युल छ्य ज्याङ्ने संघीय नेपालला शेर्पा स्वायक्त गोकीवी ।

३ यम्बुल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र जुतुल शेर्वी लाका फेन्क्षेन्मु क्याउ तप्कीः
यम्बुल संघीय गणतन्त्र जुतु मीक्युल ज्यङ्ने नेकपा माओवादीकी क्यउ ङोकोलकी रीम्बल शेर्वा मी ७० सीतङ् ह्लक्प शहीद गलु तेरील खेन्थोक वोतु तम्ङ्ये रङ् यीन् (शेर्पा राष्ट्रिय मुक्ति मोर्चा, २००८) । दुक्याने रङ्गी छ्ये तङ् टोङ्ब क्युन्ज्यङ्ने लुङ्ब ग्युर्व तोङ्गुल शेर्वातीवी दक्दक्पी दासाने रोकरम् तङ् लाका फेन्छ्येन्मो क्यन् नङ्गु तप्की शहीदतीवी यीछ्ये तङ् नासम् नङ्सीन् शेर्वा तेरीकी यर्गेकी थोक्ल चुक्यनेयीन्सीरङ् वरङल शेर्पा स्वायक्त गोकीवी ।

४ अन्तरिम संविधानल नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा क्यान्सीन्दु तप्कीः तन्दी अन्तरिम संविधान २०६३ ल यम्बु संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र यीन्दु तेन्तेन क्यन्सीन् वेय् ।  तुकरङ् क्यने राजनितिक पार्टी गीर्पोतीव मङ्श्योक्की घोषणा पत्रल सङ् लो २ की नङ्ल जोप् चठीम्ल मीरीक्, रीक्श्युङ, तम्ङ्ये तङ् सखुल्की श्यील रङ् संघीयता थाक्छ्येतु तम्ङ्ये ज्यङ् वेय् सीसीङ् तीनङ्सीन् रङ् राजनितिक पार्टीतीवल यम्बी मीतीवी भोट बीन्ने संविधान सभाल तङ्गु यीन् (घोषणा पत्र नेकपा माओवादी, नेकपा एमाले) । ती यीन्दु तप्की मीरीक्ल छ्य ज्यङ्ने स्वायक्त प्रदेश यङ्न स्वायक्त राज्य यीन्जीमीन्जी ङेगोकीवी । राजनितिक पार्टीतीवी घोषणा पत्रल श्येतु नङ्सीन् मीरीक् नाछोक्की (विभिन्न जातिहरुको) तन्द सक्ल गोकीवी सीक्यउ स्वायक्त प्रदेशतीवः-
क) लिम्बुः   लिम्बुवान् स्वायक्त प्रदेश
ख) किरातः   किरात स्वायक्त प्रदेश
ग) तामाङः   ताम्सालिङ स्वायक्त प्रदेश
घ) नेवारः   नेवा स्वायक्त प्रदेश
ङ) गुरुङः   तमु स्वायक्त प्रदेश
च) मगरः   मगरात स्वायक्त प्रदेश
छ) थारुः   थरुवान स्वायक्त प्रदेश
ज) अवधीः   अवधी स्वायक्त प्रदेश
झ) भोजपुरीः   भोजपुरी स्वायक्त प्रदेश
ञ) शेर्वाः    शेर्पा स्वायक्त प्रदेश
ट) मैथिलीः   मिथिला स्वायक्त प्रदेश
तुकरङ् क्यने सखुल्ल छ्य ज्यङ्ने जोथुपु यम्ब स्वायक्त प्रदेशतीवलः- भेरी-कर्णाली, सेती महाकाली, पश्चिम हिमाली, कोचिला स्वायक्त प्रदेशतीव खेल्गीवी (नमुना संविधान, नेकपा माओवादी, २०६४) । दी स्वायक्त प्रदेशतीव तन्दसक्ल सीसङ् थाक्छ्येतु स्वायक्त प्रदेश मीन् ।  तुकरङ् क्यने, यम्बुल दी सीतङ् ह्लक्प यङ्न ङ्युङ सङ् स्वायक्त प्रदेशतीव जोथुप्कीवी । ती यीन्दु तप्की यम्ब मीरीक तङ् यम्बी मी तेरीकी दील सेम्न मनङ्सीङ् गीवी ।

५ यम्बु यर्गे तोङ्गुल शेर्वी लाका फेन्छ्येन्मो क्यन् वोउ तप्कीः
यम्बुल ट्रेकिङ् तङ् काजेकु लाका तेन्जीङ् नोर्गे शेर्वा तङ् सर एडमण्ड हिल्लरीकी सन् १९५३ ला च्योमोलोङ्मा ज्येक् थर्सीमतीरङ् गोछुउ यीन् । यम्बुल का जेँने, ट्रेकीङ् तङ् कङरील गँल्ने लुङ्बी मीन् जम्बुलीङ्ल क्योलु तीरङ् मेन्देल क्षीग्यल्की मीतीव टींन्वाने, खोङ्तीवल दल्ज क्यने लुङ्बी पल्ज्योर (अर्थतन्त्र) यर्गे तोङ्गु लाका तेरीसीतङ् ह्लक्प शेर्वी रङ् क्यन् वेय् ।  वोतुङ् रङ् सीरुयीन्सीङ् नेपाल सीरुतुरुङ् च्योमोलोङ्मा (सगरमाथा) तङ् शेर्वी जोसह्लेसी तीरङ् यीन् सीक्यसीरङ्गीवी । दी रीम्बल तन्द सक्ल यम्बी शेर्वा मीर ५ की जम्बुलीङ्ल लाका ल्यमु क्यनङ्ने गीनीज बुक अफ वार्ल्ड रेकर्डस् ला मीन् ग्यक्थुम् वेय् ।

६ अन्तरिम संविधानल नेपाल संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र घोषणा क्यान्सीन्दु तप्कीः तन्दी अन्तरिम संविधान २०६३ ल यम्बु संघीय लोकतान्त्रिक गणतन्त्र यीन्दु तेन्तेन क्यन्सीन् वेय् ।  तुकरङ् क्यने राजनितिक पार्टी गीर्पोतीव मङ्श्योक्की घोषणा पत्रल सङ् लो २ की नङ्ल जोप् चठीम्ल मीरीक्, रीक्श्युङ, तम्ङ्ये तङ् सखुल्की श्यील रङ् संघीयता थाक्छ्येतु तम्ङ्ये ज्यङ् वेय् सीसीङ् तीनङ्सीन् रङ् राजनितिक पार्टीतीवल यम्बी मीतीवी भोट बीन्ने संविधान सभाल तङ्गु यीन् (घोषणा पत्र नेकपा माओवादी, नेकपा एमाले) । ती यीन्दु तप्की मीरीक्ल छ्य ज्यङ्ने स्वायक्त प्रदेश यङ्न स्वायक्त राज्य यीन्जीमीन्जी ङेगोकीवी ।

७ शेर्वाती रङ्गी छ्यो, रीक्श्युङ्, तम्ङ्ये, लुक्सो, रीक्ने कुतु वोतुतप्कीः
यम्बुल नङ्बसङ्ग्येकी छ्यो च्येप् शेर्वी ती रङ्गी रीक्श्युङ्, तम्ङ्ये, तङ् छ्यलुक् तेरी कुतु तङ् ग्यक्षेन्मो ओतु मीरीक यीन् ।
क) छ्योः  नङ्बा (बौद्ध), कङ्ग्युर, तेङ्ग्युर
ख) रीक्श्युङः  ठु तोङ्गु, छरतेन, ङ्यन्समीन् ग्यकु(ग्येङ्कुतु), देम्छ्यङ् ग्यकु, छ्यी क्योलु, टशीसोलु, कर्मलोकु, श्योर्के तोङ्गु, कङ्सो तोङ्गु, कोरछ्यङ् तोङ्गु, (ठुङ्कर तङ् ङ्यन्डीक तुछेनतीव); छ्योठुल, ङ्युङ्ने, सकदव, डुम्ची, टुक्प छ्येश्यी,  ह्लबब्पी तुछेन, मनीरीम्डु, छेवङ्, मनीछ्योकोर, साङ्तोङ्गु, रबन्य क्यीतु (छ्योकोर्की तुछेनतीव); यारछ्यङ्, फङ्यी, लोसर (क्यीकी तुछेन यम्बतीव); फोवग्यकु, थोटोल रोक्कु, ठुक्यीतु, रो गोङ्गु, सेम्सो क्यीतु, च्योतोङ्गु, छ्योतर लोङ्गु, दीन्जीन् तोङ्गु, न्यपोर क्यीतु, तेन् श्यम्बु, सुरतोङ्गु, क्येह्ला ज्येङ्गु, गोङ्जोग् बुलु, मोल तोङ्गु, छ्यङ्ग, ग्येव (नासुगल्सीम क्यीतु तुछेनतीव) ।
ग) तम्ङ्येः शेर्वी तम्ङ्ये- शेर्वी तम्ङ्ये भोटबर्मेली तम्ङ्ये नङ्ल खेलु तम्ङ‍्ये १ यीन् ।  शेर्वी तम्ङ्येला यीगे ३६ वेय् सीसीङ् दी तम्ङ्ये सम्बोट, देवनागरी तङ् रोमन यीकेल सङ् टीक्थुप्कीवी (गेलु शेर्वा, २००७) ।
घ) छ्यालुकः छीरीङ्कीङ्कप्, तेतुङ्, छ्युव, काजा (ख्योग्पेची नम्सा); अङ्गी, मटील, दोङ्टील, श्यम्ज्यर् (पुम्पेची नम्स); सुटु, सेर्कीकोक्ते, प्याकुर, झी, च्युरुक, ग्येन्जीन्, क्षप्क्षप्, यु (क्येङ्येतीव) ।
तुकरङ् क्यने गोमनेज्युन् शेर्वा देतु लुङ्ब तङ् दासातीवी मीङ्सङ् शेर्वी तम्ङ्येलरङ् ज्यङ् वेय् । तीङ्सङ् ती दासातीवी मीङ्तीव सङ् ग्युरीन् गँल् वेय् (फुरी शेर्वा, २००५) ।
श्यरखुम्बुः सोलुखुम्बु
पाप्लुवाः फाप्लु
लुक्ह्लाः  लुक्ला
नाउचेः  नाम्चे
दी लुङ्बी मीङ्तेमसङ् शेर्वा ती दासाल गोम्श्योक्ल देतु मीरीक‍् यीन्सीरु तम्ङ्ये हक्कोथुप्कीवी । तुकरङ् क्यने शेर्वीती रङ्गी लु (ङ्येन्डीक् लु, गाकी लु, ठलु); स्यप्टुक; समतीव (थुक्पा, रील्दुक, सेन्, फल्गी, चम्ब, सुच्य, श्यक्पा); च्यालाकतीव कुतु वेय् (ङवाङ वासेर लामा, २००२) ।

८ शेर्पा स्वायक्त प्रदेशकी जोप्ल गोउ श्यीतीव (आधारहरु) तेरी वोतु तप्कीः
शेर्पा स्वायक्त प्रदेश जोप्ल खक्छ्येल गोउती रङ्गी सखुल यङ्ना शेर्वा गोमनेज्युन् देतीन् वोउ दासा, शेर्वी जनसंख्या, वोङ्खोङ्तीव (आर्थिक श्रोत) तेरी वोतु तप्की शेर्पा स्वायक्त जोसीङ् जोह्लम्व क्यने जिन्क्योङ् क्यीथुप्कीवी । शेर्वा थल्मल देतु जोङ्ख सोलुखुम्बु यीन्सीरङ् तीङ्सङ् रामेछाप, दोलखा, सिन्धुपाल्चोक, ताप्लेजुङ्, संखुवासभा चोवी यम्ब जोङ्खतीव शेर्वा देकीवी । शेर्वातीव चुको जोङ्खल वोसीरङ् मङ्श्योक् च्यङ्छ्योग्लरङ् देतु तप्की शेर्पा स्वायक्तकी सन्छम् देन्दुलसङ् जोह्लमुरङ्गीवी । तुकरङ क्यने शेर्वा बङी मेतु युल्तीवल शेर्पा उपस्वायक्त यङ्न शेर्पा स्वायक्त युल् जोगोकीवी । शेर्पा स्वायक्त प्रदेशल टोछ्यम् (पर्यटन), कङरी (पर्वतारोहण), मेन्चातीव (जडीबुटी), छ्युलोक (जलश्रोत) तङ् छ्युङ्मासोप्लाका (पशुपालन) तेम वोङ्खोङ् बङी वोतु तप्की ङमुरङ् लुङ्ब यर्गे तोङ्थुप्कीवी ।  ल्यमु क्यने थो ग्यकु यीन्सीङ् तन्दा यम्बुल शेर्वा लाख सुम् (३०००००) सीतङ् ह्लक्प वेय् ।
९ रङ्गी वङ्क्ष लाँने शेर्वा तेरीकी यर्गेकी थोक्लः
शेर्वा यर्गे डोप सीरुती वरे छ्यो, रीक्श्युङ् तम्ङ्ये यर्गे डोथुपु यीन् ।  तुक्-रङ् क्यने रङ्गी लुङ्बल लोप्ज्योङ् क्यने, छप्सीत्की लाका तङ् श्युङ्की लाकाल श्युने वङ्क्ष लङ्थुप्सीङ् शेर्वा यर्गे गलु सीगोकीवी । तन्दसक्ल नेपालकी श्युङ्लुक ल्यमुमेतु तप्की शेर्वाल छप्सीत्की वङ्क्ष माथोप् वेय् । तीयीन्दु तप्की शेर्वातीव लोप्ज्योङ्ल, छप्सीत्की रीक्पल तुकरङ क्याने रङ्गी तम्ङ्ये, रीक्श्युङ, लुक्सो यर्गे तोङ्गुल छसे तीङ्ल श्योरु यीन् ।  लुङ्बल शेर्वाल वङ्क्ष तङ् कोकप् ल्यमु माथोपु तप्की शेर्वा मङ्श्योक् तीङ्सङ् रङ्गीयुल, छेङ्गछाली तेरी क्युन्ज्यङ्ने क्षीग्यल्ल गँल्ने छासे लाका कलेय् कीगोच्युङ् वेय् ।  खुरुङ् केउ युल्लरङ् देने, लोप्ज्योङ् लाँने, रङ्गी छयो, तम्ङ्ये, रीक्श्युङ यर्गे तङ्ने मीक्षे क्योङ्गुल शेर्पा स्वायक्त -१ गोकीवी -२ गोकीवी -३ गोकीवी, शेर्वा तेरीकी यर्गेकी तोन्दकला शेर्पा स्वायक्त रङ् गोकीवी ।

----------------------------------------------------------------------------------------------
मोबाइलः ९७४१११२४०८, ९८४१०७१७७६
ई-मेलः solukosherpa@gmail.com